İbrahim Müteferrika
İbrahim Müteferrika (d.1674 Cluj, Romanya - ö.1747 İstanbul) Macar asıllı Osmanlı müteferrika, matbaacı, yayımcı, yazar ve çevirmen. Osmanlı devletinde basımevi kurup Türkçe kitap yayımlayan ilk kişidir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Hayatı
Matbaa denilince akla ilk gelenlerden biri olan İbrahim Müteferrika 1674 yılında Macaristan'ın Kolojvar şehrinde doğdu. Türkler tarafından esir olarak İstanbul'a getirildi. Burada Müslüman oldu ve müteferrikalık yaptı. Başka diller de bilmesinden dolayı başka devletlerle olan müzakere heyetlerinde bulundu. Geçici bir süre için Türkiye'ye davet edilmiş olan Macar beyi Ferenc Rakoezi'nin hizmetine verildi. Macaristan'daki öğrenimi sırasında basım ve hak işlerini de öğrendiğinden matbaa kurmak istedi ve 1719-1720 yılları arasında matbaayı kurmayı başardı.
[değiştir] Matbaacılığı
İstanbul'da bir basımevi kurmak isteyen Sait Efendi ile tanıştıktan sonra bu matbaa kurmak için çalışmalara başladı. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa onların düşüncelerini destekledi. Matbaanın açılmasına ancak dini olmayan eserler basmak şartı ile izin verildi ve Şeyhülislâm Abdullah Efendi'den dinle ilgili olmayan eserlerin basılabileceği yönünde bir fetva alındı. Makina ve Latin alfabesi kalıpları yurtdışından getirtildi. (Arap alfabesi kalıplarının kaynağı ise açık değildir ve Müteferrika tarafından yapıldığına dair bulgular vardır.[1]) Yalova'da bir kâğıt fabrikası (Kağıthane-i Yalakabad) kuruldu.[2] 16 Aralık 1727 tarihinde matbaa çalışmaya başladı[3]. Matbaanın ilk basılan kitabı Vankulu Lügatı oldu. Ardından tarih ve coğrafyayla ilgili ve sözlük olan 16 eser daha yayımladı ve toplam eser sayısı 17'yi, cilt sayısı ise 23'ü buldu.[4]
İbrahim Müteferrika'nın ölümünden sonra, matbaanın işletme izni Rumeli kadılarından İbrahim Efendi ile Anadolu kadılarından Ahmed Efendi'ye verilmiştir.
[değiştir] Eserleri
- Risâle-i İslamiyye
- Vesiletü't-Tıbâa
- Usûlü'l-Hikem fî Nizâmi'l-Ümem
- Füyüzat-ı Mıknatissiye 1731. Çev: İbrahim Müteferrika.
[değiştir] Hakkında Hazırlanmış Eserler
- İbrahim Müteferrika ya da İlk Osmanlı Matbaa Serüveni 1726-1746, Orlin Sabev, Yeditepe Yayınevi, 2006, ISBN 97899756480427.
- Müteferrika ve Osmanlı Matbaası, Franz Babinger, Çev: Nedret Kuran Burçoğlu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Mart 2004, ISBN 979-975-333-179-0.
- İbrahim Müteferrika ve Türk Matbaacılığı, Hüseyin Gazi Topdemir, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002, ISBN 975-17-2863-0.
[değiştir] Kaynakça
- "İbrahim Müteferrika".A'dan Z'ye TARİH ANSİKLOPEDİSİ.(1984).Serhat Yayınevi.491
- ^ The Republic of Letters and the Levant, Alastair Hamilton, Maurits H. van den Boogert, Bart Westerweel (2005), isbn = 9004147616. (İngilizce)
- ^ Türkiye'de Kağıdın Tarihçesi, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi sitesinden. (Son ulaşım 19 Kasım 2007).
- ^ Osmanlı İmparatorluğu kronolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı sitesinden. (Son ulaşım 18 Mart 2008)
- ^ İbrahim Müteferrika eserlerinin listesi.
[değiştir] Dış bağlantılar
- Ibrahim Müteferrika (Almanca)
- İ. Kalaycıoğulları, Y. Unat, Kopernik Kuramının Türkiye'deki Yansımaları Eylül 2004, Kayseri, Turkiye
- Yardımcı Doç. Dr. N. Serpil ALTUNTEK'in makalesi
- Early Ottoman Printing: The Müteferrika Press (İngilizce)
 |
Bir Osmanlının biyografisi olan bu madde taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
