Özbekler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Özbek sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Özbekler
Uzbek people.jpg
Toplam nüfus
30.000.000 civarı
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Özbekistan Özbekistan 22.876.000 [1]
Afganistan Afganistan 2.900.000 [2]
Tacikistan Tacikistan 1.700.000-1.800.000
Kırgızistan Kırgızistan 740.000 [3]
Kazakistan Kazakistan 493.789 [4]
Türkmenistan Türkmenistan 260.000 [5]
Rusya Rusya 126.000
Çin Halk Cumhuriyeti Çin 14.800
Türkiye Türkiye 10.000
Diller

Özbekçe

Din

Sünni İslam, Şii İslam

İlgili etnik gruplar

diğer Türk Halkları

Özbekler (Özbekçe: Oʻzbeklar), Batı Türkistan'da Harezm'den Fergana'ya kadar uzanan bölgede yaşayan ve Orta Asya'daki en kalabalık Türk halkıdır.

Özbekistan'da 22 milyon, Afganistan'da 3 milyon, Tacikistan'da 2 milyon Özbek bulunmaktadır. Bundan başka Kırgızistan'da, Kazakistan'da ve Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesinde (Doğu Türkistan) çok sayıda Özbek vardır. Dünya'da toplam 30 milyon civarı Özbek'in olduğu tahmin edilmektedir.

Özbekler, 13. yüzyıldaki Moğol istilası sonrası Orta Asya kavimlerinin tekrar şekillenmesiyle ortaya çıkmış Türkî bir kavimdir. Özbekler'in ataları, Çağatay ulusundan gelmektedir. Timur Devletinin yıkılmasından sonra da Amuderya ve Siriderya arasında kalan Türkî boylar, Şeybani Hanlığı çevresinde yeni bir kavim olarak örgütlenmişlerdir.

Aynı zamanda Balkanlar'da Şeybani (Özbek) Hanlığı, Kırım Hanlığı ve Altın Orda Devletinin bakiyeleri olan bir grup Özbek yaşamaktadır.(örn:Bulgaristan'ın Kırcaali iline bağlı Özbek köyü)

Özbek ismi ise, Altınorda hanı olan Özbek Han'dan gelmektedir[6].

Özbeklerin en ünlü hanları ise Timur'dur.

Türkiye'de Özbekler cüzi oranda olsa geçmişten bugüne dek yaşamışlardır.Özellikle Sovyetler birliğinin dağılması sonucunda Bağımsızlığını kazanan Özbekistan ile Türkiye'nin karşılıklı ilişkilerinin başlaması Ticari,eğitim,sanat,kültür birçok alanda yapılan anlaşmalar Misafir öğrenciler devlet görevlileri işçiler olarak ve yaşamaları bir kısmının Türk vatandaşlığı alıp yerleşmesi sonucunda önemli sayıda özbek Türkiye'ye yerleşmiştir.

Türkiye'de yerleşik olarak da yaşayan köylerde beldeler özbekler vardır.Hatay,Şanlıurfa ve Gaziantep şehirlerinde yerleşik olarak yaşamaktadırlar.

1979 yılında Rusların eski adıyla SSCB'nin işgal etmesiyle ve savaşın ilk yıllarında Ruslarla savaşmışlardır. 1982 yılında ve yokluk ve çocuklarını korumak için Afghanistan’dan Pakistana göç etmek zorunda kalmışlardır. Daha sonra oradan Türkiye'ye devlet tarafından getirilmişlerdir. Türkiye nin çeşitli illerine yerleşmişlerdir. Bu Özbek, Türkmen ve Kırgız Türkleri Tokat, Van, Hatay ve Şanlıurfa illerinde yaşamlarını sürdürüyorlar. Evrenpaşa köyündeki Özbek Türkleri ilk 4 yıl Diyarbakır merkez ve Şanlıurfa nın Birecik ilçesinde kalıp daha sonra 1986 yılında Şanlıurfa’nın Ceylanpınar İlçesinin Evrenpaşa köyüne yerleşmişlerdir [7].,Hatay ovakent beldesinde yaşayan özbek nüfusuda bulunmaktadır [8].

Türkiye'de yaşayan özbek asıllı Türkler de var Ünlü tenisçi Marsel İlhan dünyada ilk 100 içine giren tek tenisçidir. Bununla beraber İstiklal marşı yazarımız Mehmet Akif Ersoy anne tarafından özbek kökenlidir.

Ulusal giysisiyle bir Özbek erkeği (1845—1847)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Сведения о Республике Узбекистан:...Узбекистан :граничит с пятью государствами: с Казахстаном, Туркменистаном, Таджикистаном, Кыргызстаном и Афганистаном на общем протяжении 6621 км;провозгласил свою государственную независимость 31 августа 1991 г.;в административно-территориальном отношении состоит из Республики Каракалпакстан, 12 областей и столичного города Ташкент;располагается на площади, равной 448,9 тыс. км2;более чем на 2/3 состоит из равнин и на 1/3 - из гор и предгорий ;на 01.01.2010г. составило более 28 миллионов человек ; имеет положительный прирост численности (1,7% в год);включает 48,5% сельских жителей и 51,5% горожан (к крупнейшим городам страны относятся Ташкент,Самарканд, Бухара, Наманган, Андижан, Фергана, Нукус, Коканд, Карши);полиэтнично (более 100 национальностей, имеющих равные гражданские права и возможности);на 81,7% состоит из нации, которая дала стране название. Узбекский народ, внесший достойный вклад в развитие цивилизации, издавна привержен родному очагу, принципам социальной справедливости ;Занимая 55-е место по территории и 39-е место по населению, Узбекистан находится ; по площади искусственно орошаемых земель - на 11 -м месте в мире;по экспорту хлопка-волокна - на втором, урана - третьем месте в мире; в числе мировых лидеров по обеспеченности запасами серебра, вольфрама и фосфоритов, калийной соли, редкоземельных металлов и других ценных минералов, в частности, по разведанным запасам золота на четвертом, урана - седьмом, молибдена - восьмом, по подтвержденным запасам меди - на 10-м, природного газа - 14-м месте в мире...
  2. ^ CIA factbook 2008 - Afghanistan
  3. ^ CIA factbook 2008 - Kyrgyzstan
  4. ^ Ethnic groups in Kazakhstan, official estimation 2010-01-01 based on National Census 2009
  5. ^ CIA factbook 2008 - Turkmenistan
  6. ^ Findley, Carter Vaughn. The Turks in World History, Oxford University Press (2005), p. 104.
  7. ^ Evrenpaşa köyü
  8. ^ [1]