Çek Cumhuriyeti'nin illeri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Çek Cumhuriyeti'nin ili (Çekce'de:kraj tekil, kraje çoğul) büyüklük ve nüfus olarak merkezi devlet ile ilçe (Çekce'de:Okres) arasında bulunan, en üst düzeyde bulunan yörel idare ve yerleşim birimidir.

İller, coğrafi konumları ve armaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Haritada Çek Cumhuriyeti'nin illeri ve armaları

Çek Cumhuriyeti'nde iller, günümüzde yürürlükte olan 129/2000 (İller Hakkında Kanun), en üst düzeydeki yöresel idari birimler (yšší územně-správní çelky) hakkında Çek Cumhuriyeti Anayasası'nın 1/1993 no.lu paragrafını değiştirmesi ile ortaya çıkartılmıştır. Bu yeni kanunla Anayasasının eski maddesine göre Çek Cumhuriyeti'nde bulunan 13 "kraj" adlı ile ve tek 1 "hlavní město" adi ile hem il hem başkent olan Prag'a 1 Ocak 2000'den itibaren daha geniş özerklik yetkileri verilmiştir. Çek Cumhuriyeti Anayasası'nın eski işleyişine göre iller (kraje) altında bulunan yerel idare olan 73 sayıda ilçe (okres) değiştirilmeden yeni yetkilerle donatılmış illere bağlı kalmışlardır. [1]

2000 yılındaki bu hukuki değişmeden dolayı günümüzdeki Çekçe "kraj" adını taşıyan yörel idareler diğer bazı dillerde "Bölge" olarak çevirilmektedir (Örneğin; İngilizce'de Regions of the Czech Republic, Fransızca Régions de la République tchèque, Almanca Regionen, İtalyanca Regioni della Repubblica Ceca vb.). Türkçe Vikipedya'da ise kraj teriminin en yakın karşılığınin İl olduğu kabul edilmektedir.

Çek Cumhuriyeti'nde günümüzde bulunan 14 ilin coğrafik mevkileri ve illerin armaları haritada verilmiştir,

İllerin bazı nitelikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti yörel idaresinin en üst düzeyinde 14 tane il (kraj bulunmakta ve bu iller birer harfle de belirtilmektedir İSO 3166-2:CZ. Bunlardan biri Prag, hem başkent olarak (Hlavní městö Praha) bir ildir ve hem de diğer bir il olan Merkezî Bohemya İli (Středočeský kraj) in merkez şehridir.

İl Bayrak İl ismi Çekce isim Merkez şehri Nüfus (kişi) Yüzölçümü (km²) Haritada konumu
(A) Prague CoA CZ.svg Prag Başkent (Hlavní město Praha) Prag 1.176.592 496 Kraj Hlavni mesto Praha.svg
(C) South Bohemian Region CoA CZ.svg Güney Bohemya İli (Jihočeský kraj) České Budějovice 626.870 10.057 Jihocesky kraj.svg
(B) South Moravian Region CoA CZ.svg Güney Moravya İli (Jihomoravský kraj) Brno 1.130.620 7.067 Jihomoravsky kraj.svg
(K) Karlovy Vary Region CoA CZ.svg Karlovy Vary İli (Karlovarský kraj) Karlovy Vary 304.644 3.315 Karlovarsky kraj.svg
(H) Hradec Kralove Region CoA CZ.svg Hradec Králové İli (Královéhradecký kraj) Hradec Králové 547.903 4.758 Kralovehradecky kraj.svg
(L) Liberec Region CoA CZ.svg Liberec İli (Liberecký kraj) Liberec 428.291 3.163 Liberecky kraj.svg
(T) Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg Moravya-Silezya İli (Moravskoslezský kraj) Ostrava 1.251.883 5.535 Moravskoslezsky kraj.svg
(M) Olomouc Region CoA CZ.svg Olomouc İli (Olomoucký kraj) Olomouc 639.033 5.159 Olomoucky kraj.svg
(E) Pardubice Region CoA CZ.svg Pardubice İli (Pardubický kraj) Pardubice 505.584 4.519 Pardubicky kraj.svg
(P) Plzen Region CoA CZ.svg Plzeň İli (Plzeňský kraj) Plzeň (Pilsen) 550.369 7.561 Plzensky kraj.svg
(S) Central Bohemian Region CoA CZ.svg Merkezî Bohemya İli (Středočeský kraj) Prag 1.150.040 11.014 Stredocesky kraj.svg
(U) Usti nad Labem Region CoA CZ.svg Ústí nad Labem İli (Ústecký kraj) Ústí nad Labem 823.020 5.335 Ustecky kraj.svg
(V) CZE Kraj Wysoczyzna COA.svg Vysočina İli (Kraj Vysočina) Jihlava 510.032 6.926 Kraj Vysocina.svg
(Z) Zlin Region CoA CZ.svg Zlín İli (Zlínský kraj) Zlín 590.484 3.964 Zlinsky kraj.svg

Diğer yörel ve yerel bölümlerin sınıflandırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Moravya, Bohemya ve Silezya[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyetinde günümüzdeki illeri ve eski üç bölümü Bohemya (yeşil), Moravya (mavi), Silezya (turuncu)

Çek Cumhuriyeti tarihsel olarak üç ülkeden oluşmaktadır: 1. Bohemya , 2. Moravya ve 3. Kişen Silezya

Tarihsel Bohemya ülkesinde 5 eski bölge bulunmaktaydı: Kuzey Bohemya, Batı Bohemya, Orta Bohemya, Doğu Bohemya ve Güney Bohemya.

Tarihsel Moravya ülkesi iki bölgeden oluşmaktaydı: Kuzey Moravya ve Güney Moravya

Günümüzdeki Çek Cumhuriyeti illeri (kraj)lar ile tarihsel üç ülke arasındaki bağlantı yandaki haritadan görülebilir:

NUTS[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Birliği karalarına göre ve Avrupa İstatistiksel kurumu RUROSTAT tarfından tanımlamalara göre Avrupa Birliği'ne dahil olan her ülke gibi Çek Cumhuriyeti yörel ve yerel birimleri de NUTS sistemine göre sınıflandırılmıştırlar. Günümüzdeki 14 Çek Cumhuriyeti ili (kraj) her biri NUTS-3 birimidir. Bu illerden birisi (Prag) tek bir NUTS-2 seviyesi bitrimi ve diğerleri ise 2 veya 3 illerden oluşan NUTS-2 seviyesini oluştururlar.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]