Ayan Meclisi
Ayan Meclisi ya da Heyet-i Ayan, Osmanlı Devleti'nin Meşrutiyet sistemi içinde bir Senato veya bir Üst Kamara benzeri bir kurum olup, Meclis-i Mebusan (seçilmiş milletvekilleri) ile birlikte Meclis-i Umumî'yi (Genel Meclis) meydana getiren ve 23 Aralık 1876 tarihli Kanûn-ı Esâsî'ye (Anayasa) göre kurulmuş yasama organıdır.
Ayan (toplumun önde gelenleri) Meclisi üyelerini Padişah seçerdi ve sayıları mebusların (Milletvekili) üçte birini geçmezdi. Ayanın başkan ve üyeleri güvenilir, itibarlı ve 40 yaşını geçmiş kimseler olurdu. Ayrıca Kanunu Esasinin 62. maddesine göre, nazır (bakan), vali, ordu kumandanı, kazasker, elçi, patrik, hahambaşı, kara ve deniz ferikleri, gereken şartlara sahip iseler Ayan üyesi olabilirlerdi.
Bu heyet, 1908 Kanunu Esasi değişikliği ile her yıl kasım ayı başında toplanmaya, padişah iradesiyle açılmaya ve dört ay süren çalışmasından sonra aynı şekilde kapanmaya başladı. Ayan meclisinin açılması, Mebusan meclisinden sonra olurdu. Olağanüstü hallerde ya padişahın isteği veya mebusların çoğunun yazılı müracaatı ile Meclis-i Umûmî daha erken açılarak toplantı süresini uzatabilirdi.
Nazırlar ile birlikte her iki heyetin üyeleri toplanır ve padişahın bir önceki yıl içinde yapılan ve bir sonraki yıl içinde yapılacak olan işler hakkındaki nutku okunurdu. Ayan üyeleri aynı gün başkanlarının yanında, padişaha, vatana, Kanunu Esasi hükümlerine ve vazifelerine sadık kalacaklarına dair ant içerlerdi.
Mebusan heyetinin kabul ettiği kanun ve bütçe tasarıları Ayan heyetine gelir ve burada dinî, ahlâkî, iktisadî, sosyal, askerî v.b. açılardan incelenir, gerekiyorsa değiştirilir veya düzeltilmesi için Mebusan heyetine geri giderdi. Ayan heyetinin kanun yapmak veya değiştirmek hakları da vardı.
İlk Ayan Meclisi II. Abdülhamit'in Dolmabahçe Sarayı'nda Meclis-i Umûmî'yi açtığı sırada işe başladı (19 Mart 1877 pazartesi günü). Server Paşa başkanlığında 27 üyesi vardı. II. Abdülhamit Meclis-i Mebusan'ı dağıtınca (13 Şubat 1878) çalışmaları durdu, fakat üyeler devletten maaş aldılar, kendilerine itibar edilmeye devam etti.
Bu heyet, II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden görev aldı (17 Aralık 1908) ve kadrosu zaman zaman değişti. Bu görev de ancak Mütareke devrine ve İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesine kadar devam etti (16 Mart 1920). Bu sırada Meclis-i Mebusan dağılmıştı, Padişah tarafından atanan hükümet de kendi kendini lağvedince Ayan Heyeti varlığını koruyamadı (4 Kasım 1922). Türkiye Büyük Millet Meclisi kurulunca tamamen hükümsüz oldu.
Konu başlıkları |
[değiştir] İlk Ayan Meclisi Üyeleri (I.Meşrutiyet)
| # | Adı[1] | Görevi |
|---|---|---|
| 1 | Server Paşa | Başkan |
| 2 | Ahmed Arifi Paşa | Başkan vekili |
| 3 | Mustafa Nuri Paşa | Sır Katibi |
| 4 | Hasan Rıza Paşa | Serasker |
| 5 | Namık Paşa | Müşir |
| 6 | Kayserili Ahmed Paşa | Kâptan-ı Derya |
| 7 | Abdurrahman Sami Paşa | |
| 8 | Kabulî Paşa | |
| 9 | Halet Paşa | Hicaz Valisi |
| 10 | Derviş Paşa | Ankara Valisi |
| 11 | Moralı İbrahim Paşa | Bahriye Nazırı |
| 12 | Ahmed Celâl Paşa | M. Reşit Paşazade |
| 13 | Tahir Paşa | |
| 14 | Marko Paşa | Tıbbiye mektebi nazırı |
| 15 | Uryanizade Ahmed Esad Efendi | |
| 16 | Amasyalı Halil Efendi | Fetva Emini |
| 17 | Hacı Tahir Efendi | Meclis-i Maarif başkanı |
| 18 | M. Arif Efendi | Devlet şûrası eski üyesi |
| 19 | Rıza Efendi | Temyiz mahkemesi eski üyesi |
| 20 | Bağdatlı Emin Efendi | Devlet Şûrası üyesi |
| 21 | Yorgaki Efendi | Devlet Şûrası üyesi |
| 22 | Daviçon Efendi | Devlet Şûrası üyesi |
| 23 | Serviçen Efendi | Tıbbiye mektebi memurlanndan |
| 24 | M. Emin Bey | Eski Mabeyn başkatibi |
| 25 | M. Tevfik Bey | Eski Deâvî (Adalet) nazırı |
| 26 | Düzoğlu Mihran Bey | Devlet şûrası üyesi |
| 27 | Aristarki Logofet Bey | Devlet şûrası üyesi |
| 28 | Said Halim Paşa | |
| 29 | Damat Mahmud İbrahim Paşa | |
| 30 | Kostaki Musurus Paşa | Londra büyükelçisi |
| 31 | A. Hilmi Efendi | Temyiz hukuk dairesi başkanı |
| 32 | Kostaki Antopulos Efendi | Temyiz Mahkemesi üyesi |
| 33 | Salim Efendi | Kastamonu Mebusu |
[değiştir] II. Meşrutiyet üyeleri
II. Meşrutiyet Âyanı, sağ kalan eski iki üye ile otuz yeni üyenin birleşmesinden oluşmuş ve görev yapmıştır. Aslında üye sayısı Meb’usanın 1/3’ü kadar yani 90’dan fazla olması gerekirken bu sayıya hiçbir zaman ulaşılamamıştır. Meb’usan buna pek taraftar olmadığından Âyan sayısı 1909’da 44, 1910'da 48, 1911’de 58, 1914’te 48 olarak kalmıştır.[2]
| # | Adı[3] | Görevi |
|---|---|---|
| 1 | Ali Rıza Paşa | |
| 2 | İbrahim Edhem Paşa | |
| 3 | Ömer Rüştü Paşa | |
| 4 | Ahmed Tevfik Paşa | |
| 5 | Hasan Fehmi Paşa | |
| 6 | Mustafa Zihni Paşa | |
| 7 | Mehmed Tevfik Paşa (1840-1917) | |
| 8 | Mısırlı Mehmed Ali Fazıl Paşa | |
| 9 | Ohannes Paşa | |
| 10 | Ferik Arif Hikmet Paşa | |
| 11 | Gabriel Noradunkyan | |
| 12 | Ali Rızâ Efendi | |
| 13 | Saib Molla Bey (-1910) | |
| 14 | Ali Rıza Paşa | Topçu Birinci Feriği |
| 15 | Ferik Muhiddin {Mehmed?]Paşa | |
| 16 | Birinci Ferik Süleyman Paşa | |
| 17 | Birinci Ferik Mehmed Paşa | |
| 18 | Ferik Şevket Paşa (-1911) | |
| 19 | Şerif Ali Haydar Bey | |
| 20 | Recaizade Mahmud Ekrem | |
| 21 | Abdurrahman Efendi | |
| 22 | Ali Galib Bey | |
| 23 | Nasuhi Bey | |
| 24 | Faik Bey | |
| 25 | Halim Bey | |
| 26 | Dimitraki Mavrokordato (1858 - 1919) | |
| 27 | Aleksandros Mavroyeni | Fener Beylerinden, eski Sisam Valisi, diplomat |
| 28 | Georgiadis Efendi | |
| 29 | Mustafa Nuri Bey (1851 - 1923) | |
| 30 | Faruki Sami Paşa (1861-1911) | |
| 31 | Bohor Efendi | |
| 32 | Azaryan Efendi | |
| 33 | Mısırlı Halil Hamada Paşa | |
| 34 | Manastırlı İsmail Hakkı Efendi (1846-1912) | |
| 35 | Ali Galib Bey (1849-1919) | |
| 36 | Metropolit Avxentios | |
| 37 | Bessaraya Efendi | |
| 38 | Seyyid Abdülkadir (1855-1925) | Şeyh Ubeydullah Nehri'nin oğlu |
| 39 | Gazi Ahmed Muhtar Paşa | Müşir |
| 40 | Mehmed Said Paşa | |
| 41 | Musa Kazım Efendi | |
| 42 | Abdurrahman Şeref Efendi | |
| 43 | Aristarki Logofet Bey | |
| 44 | Fethi Franko Bey | |
| 45 | Raif Paşa | |
| 46 | Abraham Paşa (1833-1918) | |
| 47 | Aram Efendi | |
| 48 | Mehmed Cemaleddin Efendi (1848-1917) | |
| 49 | Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa | |
| 50 | Damat Ferit Paşa | |
| 51 | Hüseyin Hilmi Paşa | |
| 52 | Müşir Fuad Paşa | |
| 53 | Şerif Nasser Bey | |
| 54 | Damad Mehmed Şerif Paşa | |
| 55 | Reşid Akif Paşa | |
| 56 | Salih Hulusi Paşa | |
| 57 | Temko Popoviç Efendi | |
| 58 | Mahmud Esad Efendi | |
| 59 | Davud Efendi Molko | |
| 60 | Süleyman el-Büstani (1856-1925) | |
| 61 | Zareh Efendi Dilber | |
| 62 | Ziyaeddin Efendi | |
| 63 | Mustafa Nail Bey | |
| 64 | Şerif Cafer Efendi | |
| 65 | Aristides Paşa Yorgancıoğlu | |
| 66 | Ahmed Rıza Bey | |
| 67 | Şükrü Paşa | |
| 68 | Mahmud Şevket Paşa |
[değiştir] Notlar
- ^ http://www.gefad.gazi.edu.tr/window/dosyapdf/2006/1/2006-1-251-272-17-yclmazkiziltan.pdf I. Meşrutiyetin İlânı ve İlk Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı Yılmaz Kızıltan Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Ankara-Türkiye
- ^ http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster=Yazi&YaziNo=412 Meşrutiyet Döneminde Seçimler ve Meclis-i Mebusan, M. Nihat Derindere
- ^ 1908 Devrimi Aykut Kansu İletişim Yayınları, ISBN 9789754705096, 2009
[değiştir] Kaynakça
- 1877 Ahmet Vefik Paşa'nın başkanlığını yaptığı mebusların unvanlarıyla birlikte fotoğraflarının yayımlandığı, iki dilli (Osmanlıca ve Fransızca) köşeleri perçinli, deri kaplı, Abdülhamit tuğralı karton sayfalı kitap (Dr. Ahmet Şükrü Esen arşivinden)
